Yeni yazıcı almanın kartuş almaktan daha hesaplı olması tesadüf müdür?

PLANLANMIŞ ESKİTME

Abd’nin California eyaletinde 115 yıldır yanan bir ampul olduğunu biliyor muydunuz? 1901 yılında kurulan bir itfaiye merkezinde bulunan bu ampul sürekli gözleniyor ve şimdiden 2 kamera eskitmiş bile. Yalnızca elektrik hatlarındaki bakımlar sebebiyle 3 kez söndürülmüş.

Image

Bir arkadaşınızdan “Telefonumun şarjı çok az gitmeye başladı,” cümlesini defalarca duymuşsunuzdur. Ya da yazıcınızın kartuşu bittiğinde yeni bir tane kartuş almak yerine yeni bir yazıcı almanız gerektiğini söyleyenler olmuştur. Eğer bozulan bir ürünü tamir ettirmek yenisini almakla aynı fiyata geliyorsa, yada cep telefonu firmasını aradığınızda batarya değişimi yapmadıklarını söylüyorlarsa bu durumda karşımıza“Planned Obsolescence” çıkar.

Planned Obsolescence kavramı dilimizde “Planlanmış Eskitme”olarak çevrilebilir. Bu kavramın kökeni 1800'lü yıllara kadar dayanır. Planlanmış eskitme Ampul Komplosu ile başladı. İlk zamanlarda ampullerin uzun ömürlü olması için uğraştılar. Edison’un ampulü 1881 yılında 1500 saatini doldurdu. 1900’lü yılların ilk çeyreğinde ise 2500 saate kadar dayanan ampuller çoktan üretilmişti bile.Reklamları yapıldı. Piyasaya sürüldü. Ancak ampullerin uzun ömürlü olması şirketlere ekonomik bakımdan fayda sağlamıyordu. Kurulan yaşa dışı bir örgüt ile kullanım ömrü 1000 saatle sınırlandırıldı. Böylece insanlar kısa süreli ampulleri kullanıp bozuldukça yenisini aldılar.

Bu akım aslında sanayi devriminin temelini oluşturdu. Üretim-tüketim eğrisi doğrusal olmak zorundaydı. Fabrikalar ne kadar hızlı üretirlerse, tüketicilerinde o kadar hızlı satın alması gerekiyordu. Kapitalist ekonominin temeli o yıllarda atıldı.  Bu süreçten sonra,neredeyse bütün teknolojik ürünler bozulmak için tasarlandı. Günümüzde herhangi bir teknolojik alette en son çıkana sahip olma isteğinin temeli bu konudur.Belirlenen bir süre sonra arıza verecek şekilde bir ürün tasarlandı piyasaya sürüldü. Kısa bir süre sonra biraz geliştirilip bir üst model olarak tekrar piyasaya sürüldü. İnsanlar arıza vermeye başlayan eskisini çöpe atıp bir üst modelini aldılar. Bu döngü günümüze kadar süregeldi ve inanılmaz boyutlara ulaştı.

            Hele ki neredeyse tüm teknolojilerin yazılım sayesinde çalıştığı günümüzde, kasıtlı eskitme çok kolay uygulanabilir hale geldi. Bir yazıcı ana kartına eklenen bir çip 18 bin sayfadan sonra yazıcınızın bozulduğu uyarısını ekranınızda gösterebilir. Ya da bir üst modelinin çıkması yüzünden telefonunuzun artık bazı güncellemeleri çalıştıramayacağı bildirimini alabilirsiniz.

             Peki neden bu komplo yasa dışı değil? Çünkü kimse bizi zorlamıyor. Kendi özgür irademizle gidip alıyoruz. Bana soracak olursanız, almak zorunda bırakılıyoruz…

 

 

 

MUHAMMET HASAN IŞIK  

Bu İçeriğe Tepki Ver (en fazla 3 tepki)

Disqus Yorumları